اگر چه دورکاری پس از شیوع ویروس کرونا وارد فاز جدیدی شده، مفهوم دورکاری از سال‌های پیش نیز مطرح بوده‌است. احتمالا پس از گذر از بحران فعلی نیز  دورکاری با شدت بیشتری ادامه خواهد داشت. در شرایط دورکاری چالش‌های کوچک و بزرگی ممکن است برای کارفرما یا کارمند مطرح باشد.

انزوای اجتماعی

یک مورد از این چالش‌ها انزوای اجتماعی فرد دورکار است. احتمالا یکی از عوامل پیش‌بینی کننده علاقه یک نفر به دورکاری، درونگرایی اوست. درونگرایی یک ویژگی شخصیتی‌ است و چندان هم در طول عمر یک فرد تغییر نخواهد کرد، البته بدون شک همه افراد دورکار درونگرا نیستند. شرایط کرونا تا حدی ماجرا را  به گونه‌ای تغییر داده است که بسیاری از افراد فارغ از ویژگی‌های خودشان (مثلا افراد برونگرا) ناچار به دورکاری روی آورده‌اند.

افراد جامعه بخش بزرگی از ارتباطات اجتماعی خود را مدیون حضور در فضاهایی مثل محل تحصیل و محیط کار هستند که با وجود دورکاری یا تحصیل مجازی امکان برقراری ارتباط با کیفیت بالا با دیگران تا حدی دچار چالش می‌شود (البته دورکاری ممکن است در فضاهای جمعی نیز صورت بگیرد که حداقل در کشور ما و خصوصا در شرایط بحرانی فعلی کاربرد چندانی ندارد). حال اگر فرد دورکار جایگزین‌های مناسبی برای برقراری این ارتباط در اختیار نداشته باشد، تا سطح نیاز خود به برقراری ارتباط با دیگران را بسته به شخصیتش ارضا کند، ممکن است دچار مشکلات روانی و در موارد حاد، انزوای اجتماعی شود.

نباید فراموش شود علاوه بر مسائل سلامت روان، چنین اتفاقی فرد را در کار نیز دچار بی‌انگیزگی خواهد کرد. انگیزه‌های عمیق و درونی وی برای انجام کارها ضعیف شده و یا از بین خواهند رفت.

کیفیت ارتباطات

دورکاری البته سبب قطع کلی ارتباط افراد نشده است. آن‌چه به چالش کشیده شده، کیفیت این ارتباط است که مشکلاتی را ایجاد کرده است. اگرچه گزینه‌های دیگرِ ارتباطی همواره در حال افزایش کیفیت خود هستند، همچنان فاصله زیادی از لحاظ کیفی میان ارتباط رودررو با هر شکل دیگری از ارتباط وجود دارد.

از بین رفتن این ارتباطات باعث مشکلات دیگری نیز شده است. بخش زیادی از انتقال مفاهیم به درستی صورت نمی‌گیرد. در حقیقت بسیاری از ارتباطات به زمینه و شرایط موجود بستگی دارد که درک آن با ارتباط حضوری اتفاق می‌افتد. همچنین گفتگوهای غیر رسمی میان افراد که در فضای حضوری به دفعات اتفاق می‌افتد برای شناخت کارکنان از مدل‌های ذهنی یکدیگر بسیاری موثر است. زبان بدن نیز از جمله عوامل مهمی است که در دیدار حضوری به خوبی بخش زیادی از مفاهیم را انتقال می‌دهد.

فردی که در محل کار حضور دارد به خوبی همه اتفاقات و افراد را در محیط رصد خواهد کرد. او بسیار بهتر از فردی که خارج از فضاست، خواهد توانست در هنگام مواجهه با مسائل به درستی علت ایجاد مشکل، افرادی که می‌توانند در حل مشکل به او کمک کنند و سایر اطلاعاتی که لازم می‌بیند را به دست آورد. در محیط جدید کسب و کارها که ارتباط بین افراد اهمیتی بیش از پیش دارد و می‌تواند باعث بروز نوآوری در سازمان شود که از مهم‌ترین نیازهای کسب و کارهای امروزی است شکل نگرفتن این ارتباطات باعث عدم انتقال بخش مهمی از دانش بین افراد و در نتیجه کاهش خلاقیت سازمان می‌شود.

راستی شما چه چالش‌های دیگری را می‌شناسید که دورکاری برای زندگی و کار افراد ایجاد کرده است؟ شاید بد نباشد برای تامل بیشتر به سوالات زیر نیز فکر کنیم.

  • آیا دورکاری چالش‌هایی را در مسیر رشد حرفه‌ای افراد ایجاد خواهد کرد؟ اهمیت روابط بین فردی درمسیر رشد شغلی افراد چیست؟ آیا دورکاری چالش‌هایی برای یادگیری افراد در حوزه کار خود نیز خواهد داشت؟
  • دورکاری چه چالش‌هایی را در خانه ایجاد کرده ‌است؟ چه عوامی در خانه وجود دارد که ‌می‌تواند تمرکز فرد را در هنگام دورکاری دچار مشکل کند؟
  • آیا فرد دورکار در درک فرهنگ یک سازمان دچار چالش خواهد شد؟ آیا مثالی به ذهنتان می‌رسد؟
  • یکی از بهترین راه‌حل‌های افزایش کیفیت ارتباط در شرایط دورکاری ارتباطات مجازی ‌است. با این حال خود این فضا نیز چالش‌هایی دارد. به نظر شما این چالش‌ها کدام می‌تواند باشد؟ امنیت اطلاعات در این فضا چه پیچیدگی‌هایی دارد؟
  • دورکاری چه چالش‌هایی را برای کار تیمی ایجاد خواهد کرد؟ دورکاری چه چالش‌هایی برای ایجاد اعتماد میان افراد خواهد داشت؟ ارتباط میان این اعتماد با خلاقیت در سازمان چیست؟

در پایان البته باید ذکر شود دورکاری با وجود همه نکاتی که گفته شد و نکات بسیاری که گفته نشده است، براساس نظرسنجی‌های صورت گرفته، باعث افزایش رضایت از زندگی و بهره‌وری کارکنان شده ‌است. در حقیقت طرح این مسائل از این روست که باید تلاش کرد تا در مرحله بعد، برای شرایط دورکاری که می‌تواند به اندازه خود مفید باشد راهکارهایی پیدا کرد تا از آن‌چه که هست بهتر شود!

برای چالش‌های دورکاری چه راه‌کارهایی باید اندیشید؟

انزوای اجتماعی

از مشکلات افراد دورکار انزوای آن‌هاست. این انزوا می‌تواند بر روی عملکرد فرد هم تاثیرگذار باشد. پاداش‌هایی که معمولا واحد منابع انسانی در شرکت‌ها طراحی می‌کند مثلا فراهم کردن شرایطی که افراد در فعالیت‌های جمعی به همراه خانواده و دوستان حضور داشته ‌باشند. رفتن به سینما و مسافرت و تا حدی که ممکن است همراهی در فعالیت‌های غیرکاری که از طریق فضای مجازی می‌شود صورت گیرد (مثلا بازی) درکنار اعضای شرکت که می‌تواند به ایجاد حس حضور، تعلق و اهمیت داشتن در میان کارکنان دورکار شرکت نیز موثر باشد راهکارهایی است که شاید بتواند بخشی از این مساله را حل کند.

یادگیری

مساله دیگری که جای بحث دارد کاهش یادگیری و یا به خطر افتادن برخی مهارت‌های فرد نظیر مهرت‌های ارتباطی و کار تیمی به دلیل قرار نگرفتن در فعالیت‌های جمعی، شرایط فرهنگی سازمان و … است. یک مدیر توانمند کسی است که بتواند در چنین شرایطی نیز بهترین تصمیمات و اقدامات را برای کارکنانش در نظر بگیرد. راهکارهای خوبی وجود دارد که بتوان از این اتفاق جلوگیری کرد. برای مثال جهت تقویت انسجام تیم‌ها بهتر است فرد به اندازه کافی و در همان فضاهای که در شرایط دورکاری برای برقراری ارتباط در دسترس است، درباره کلیت کار، خروجی نهایی و چرایی انجام آن آگاه شود. همچنین  از فرد در مورد جزئیات و مشکلات کار او بازخورد گرفته‌ و به صورت پیوسته به او بازخورد داده شود. بازخورد دادن به فرد نیز نباید صرفا انتقادی باشد بلکه اتفاقا باید با دید بهبود کار او و در مواقع لازم نیز از جنس قدردانی باشد. امکان ارتباط با سایر افراد شرکت جهت پردازش ایده‌های نو و ایجاد مکالمات غیررسمی همگی می‌تواند راهگشا باشد چرا که باعث می‌شود فرد ارزش کار خود را بداند و برای او شفاف می‌شود کار او کجای فعالیت سازمان واقع شده‌است. او همچنین متوجه می‌شود برای حل مشکلاتش باید به سراغ کدام بخش‌ها یا افراد برود و در جریان کارهای تیمی قرار می‌گیرد. همچنین با برقراری ارتباط بیشتر فرد احساس به رسمیت شناخته شدن خواهد داشت.

کیفیت ارتباطات

البته کیفیت ارتباطات بین افراد از جمله مهم‌ترین چالش‌های دورکاری است که همچنان نیز تا حدی حل نشده باقی مانده است. با این حال تکنولوژی بخش زیادی از این مشکل را حل کرده ‌است راهکارهای متعددی نظیر تماس صوتی و تصویری، ویدئوکنفرانس و ایمیل می‌تواند راه حل‌هایی برای این مشکل باشد. اما باز هم به نظر می‌رسد تمام آن‌چه که در یک ملاقات رو در رو منتقل می‌شود را نمی‌توان شبیه‌سازی کرد. ویدیوکنفرانس‌ها همیشه تا حدی رسمی خواهند بود، ارتباط از طریق ایمیل و چت نیز نمی‌تواند تمام احساسات فرد نویسنده را منتقل کند. اگرچه بخشی از این معضل حل شده‌است، باید به دنبال راه حل‌های بهتری بود. ارتباطات میان فردی برای انگیزه افراد نیز تاثیرات مثبت اثبات شده‌ای دارد لذا هر میزان که بتوان کیفیت این‌گونه ارتباطات را در سازمان افزایش داد مطلوب است. به همین جهت بهتر است ملاقات‌های حضوری تا حد امکان شکل گیرد و یا دست کم درصدی از کار فرد به صورت دورکاری صورت پذیرد. از زاویه دیگر برای بهداشت روان افراد، می‌توان امکاناتی از جنس تسهیل مشاوره‌های روانشناسی برای کارکنان در نظر گرفت.

امنیت اطلاعات

در مورد امنیت این شبکه‌ها نیز سازمان‌هایی که برایشان ممکن باشد می‌توانند با شخصی‌سازی فضاهایی که از آن استفاده می‌کنند تا حدی امنیت مورد نیاز را به دست آورند.

این مطلب تا اینجا سعی داشت تا برخی راه‌ حل‌های احتمالی را برای برخی چالش‌های دورکاری مطرح کند اما همچنان مسائل متعددی در دورکاری وجود دارد که البته پاسخ‌های خوبی نیز می‌تواند برای آن داشت. به نظر شما به سوالات زیر چه پاسخ‌هایی می‌توان داد؟

  • به نظر شما چه راه حل های دیگری برای حل مسائل دورکاری وجود دارد؟
  • آیا در زمان استخدام می‌شود نکاتی در نظر گرفت؟ یا مشاغل خاصی وجود دارند که دورکاری در آن‎‌ها چالش کمتری داشته باشد؟
  • جبران خدمات در این شرایط چگونه باید باشد تا به انگیزه‌های کارکنان کمک کند؟
  • فرد دورکار چه تکنیک‌هایی برای مدیریت شرایط خود در شرایط دورکاری باید بلد باشد؟ مثلا چه ابزارهایی برای مدیریت زمان در اختیار فرد دورکار است؟
  • آیا راه حلی وجود دارد که فرصت‌های رشد و ترقی بیشتری نیز برای فرد دورکار به وجود آورد؟